Ethics code: IR.MODARES.REC.1400.095
فاطمه بیرانوند1 
، الهام مسرت*2
، الهام مسرت*2
1- دانشجوی کارشناسیارشد انفورماتیکپزشکی، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2- دانشیار گروه انفورماتیک پزشکی، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران ،e.maserat@modares.ac.ir
2- دانشیار گروه انفورماتیک پزشکی، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران ،
چکیده: (8 مشاهده)
زمینه و هدف: افزایش بیماریهای مزمن یکی از چالشهای مهم سیستمهای بهداشتی در قرن بیستویکم است. کشورهای توسعهیافته برای مقابله با این چالش به سامانههای توصیهگر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت روی آوردهاند. این مطالعه با هدف بررسی و ارزیابی این سامانهها در زمینه بیماریهای مزمن انجام شده است.
روش بررسی: در این مطالعه از روش مرور سریع استفاده شد. جستجو با استفاده از ترکیبی از کلمات کلیدی بیماری مزمن، سامانهی توصیهگر، کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و ارزیابی انجام گرفت. بیشترین سامانههای بررسیشده مربوط به گروه بیماریهای غدد و متابولیک با ۱۵ مورد(۲۷/۳%) بود که شامل دیابت(۱۳ مورد) و چاقی(۲ مورد) میشد. پس از آن، بیماریهای قلبیـعروقی با ۹ مورد(۱۶/۴%) شامل نارسایی قلبی(۷ مورد)، بیماری عروق کرونر(۱ مورد) و فشار خون(۱ مورد)، و نیز بیماریهای تنفسی با ۷ مورد(۱۲/۷%) شامل بیماری مزمن ریه(۴ مورد)، آسم(۲ مورد) و پیوند ریه(۱ مورد) قرار داشتند. بر اساس معیارهای ورود، برخی دیگر از بیماریهای مزمن از جمله بیماریهای خونی و اختلالات مرتبط با مکانیسم ایمنی با ۲ مورد(۳/۶%) شامل ایدز و هموفیلی، سرطانها با ۲ مورد(۳/۶%)، بیماریهای گوارشی با ۱ مورد (۱/۸%) شامل هپاتیت و بیماریهای مجاری ادراری ۱(۱/۸%) در این مطالعه بررسی شدند، اما سهم قابلتوجهی نداشتند. جهت نیازسنجی اطلاعاتی، جستجو در منابع کتابخانهای در سه پایگاه داده «Google Scholar»، «PubMed» و «Scopus»، با هدف استخراج مقالات سامانههای توصیهگر در زمینه کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در بیماریهای مزمن، ابزارها و چارچوبهای ارزیابی انجام گردید. مطالعات شامل ۵۵ مقاله منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۲ بود.
یافتهها: سامانههای استخراجی در مطالعات حاضر شامل برنامههای کاربردی عمومی موبایل محور ۱۵ مورد(۲۷/۳%)، برنامههای کاربردی خودمدیریتی و خودمراقبتی موبایلمحور ۱۶ مورد(۲۹/۱%)، سکو، سایت و پورتالهای عمومی اینترنتی ۱۵ مورد(۲۷/۳%)، سکو، سایت و پورتالهای خودمدیریتی و خودمراقبتی اینترنتی ۹ مورد(۴/۶۱%)، بود. در مطالعات از ۴ روش ارزیابی کاربردپذیری، اثربخشی، رضایتمندی و فنی استفاده شده بود. در بیشتر مطالعات، ارزیابی کاربردپذیری با هدف قابلیتاستفاده ۳۲ مورد(۵۸/۲%) و اثربخشی با هدف کیفیت زندگی مرتبط با سلامت(رفتار، دانش و نگرش) ۲۵ مورد(۴۵/۴۵%)، استفاده شده بود. ویژگیهای سهولت استفاده ۱۸ مورد(۳۲/۷%)، و ویژگی کاربرپسند بودن با ۱۴ مورد(۲۵/۴۵%) و سودمندی ۱۰ مورد(۱۸/۱۸%)، بیشترین مؤلفههای مورد استفاده بودند. در مرحلهی دوم مطالعه، ۹۸ ابزار ارزیابی در قالب مصاحبه و پرسشنامه حاصل از ۵۵ مطالعهی مورد بررسی، استخراج و دستهبندی شد. در نهایت ۵۰ ابزار کاربردپذیری، ۲۶ ابزار اثربخشی، ۱۸ ابزار رضایتمندی و ۳ ابزار فنی حاصل این بررسی بوده است.
نتیجهگیری: از آنجاییکه اپلیکیشنهای سلامت تلفنهمراه و سامانههای کیفیت زندگی مرتبط با سلامت رو به افزایش است، انتخاب گزینهی مناسب و اثربخش برای کاربران چالش برانگیزاست. توجه به مؤلفههای استاندارد و مبتنی بر شواهد ارزیابی این سامانههای توصیهگر میتواند در ارتقای کیفیت زندگی مرتبط با سلامت بیماران مؤثر باشد.
روش بررسی: در این مطالعه از روش مرور سریع استفاده شد. جستجو با استفاده از ترکیبی از کلمات کلیدی بیماری مزمن، سامانهی توصیهگر، کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و ارزیابی انجام گرفت. بیشترین سامانههای بررسیشده مربوط به گروه بیماریهای غدد و متابولیک با ۱۵ مورد(۲۷/۳%) بود که شامل دیابت(۱۳ مورد) و چاقی(۲ مورد) میشد. پس از آن، بیماریهای قلبیـعروقی با ۹ مورد(۱۶/۴%) شامل نارسایی قلبی(۷ مورد)، بیماری عروق کرونر(۱ مورد) و فشار خون(۱ مورد)، و نیز بیماریهای تنفسی با ۷ مورد(۱۲/۷%) شامل بیماری مزمن ریه(۴ مورد)، آسم(۲ مورد) و پیوند ریه(۱ مورد) قرار داشتند. بر اساس معیارهای ورود، برخی دیگر از بیماریهای مزمن از جمله بیماریهای خونی و اختلالات مرتبط با مکانیسم ایمنی با ۲ مورد(۳/۶%) شامل ایدز و هموفیلی، سرطانها با ۲ مورد(۳/۶%)، بیماریهای گوارشی با ۱ مورد (۱/۸%) شامل هپاتیت و بیماریهای مجاری ادراری ۱(۱/۸%) در این مطالعه بررسی شدند، اما سهم قابلتوجهی نداشتند. جهت نیازسنجی اطلاعاتی، جستجو در منابع کتابخانهای در سه پایگاه داده «Google Scholar»، «PubMed» و «Scopus»، با هدف استخراج مقالات سامانههای توصیهگر در زمینه کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در بیماریهای مزمن، ابزارها و چارچوبهای ارزیابی انجام گردید. مطالعات شامل ۵۵ مقاله منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۲ بود.
یافتهها: سامانههای استخراجی در مطالعات حاضر شامل برنامههای کاربردی عمومی موبایل محور ۱۵ مورد(۲۷/۳%)، برنامههای کاربردی خودمدیریتی و خودمراقبتی موبایلمحور ۱۶ مورد(۲۹/۱%)، سکو، سایت و پورتالهای عمومی اینترنتی ۱۵ مورد(۲۷/۳%)، سکو، سایت و پورتالهای خودمدیریتی و خودمراقبتی اینترنتی ۹ مورد(۴/۶۱%)، بود. در مطالعات از ۴ روش ارزیابی کاربردپذیری، اثربخشی، رضایتمندی و فنی استفاده شده بود. در بیشتر مطالعات، ارزیابی کاربردپذیری با هدف قابلیتاستفاده ۳۲ مورد(۵۸/۲%) و اثربخشی با هدف کیفیت زندگی مرتبط با سلامت(رفتار، دانش و نگرش) ۲۵ مورد(۴۵/۴۵%)، استفاده شده بود. ویژگیهای سهولت استفاده ۱۸ مورد(۳۲/۷%)، و ویژگی کاربرپسند بودن با ۱۴ مورد(۲۵/۴۵%) و سودمندی ۱۰ مورد(۱۸/۱۸%)، بیشترین مؤلفههای مورد استفاده بودند. در مرحلهی دوم مطالعه، ۹۸ ابزار ارزیابی در قالب مصاحبه و پرسشنامه حاصل از ۵۵ مطالعهی مورد بررسی، استخراج و دستهبندی شد. در نهایت ۵۰ ابزار کاربردپذیری، ۲۶ ابزار اثربخشی، ۱۸ ابزار رضایتمندی و ۳ ابزار فنی حاصل این بررسی بوده است.
نتیجهگیری: از آنجاییکه اپلیکیشنهای سلامت تلفنهمراه و سامانههای کیفیت زندگی مرتبط با سلامت رو به افزایش است، انتخاب گزینهی مناسب و اثربخش برای کاربران چالش برانگیزاست. توجه به مؤلفههای استاندارد و مبتنی بر شواهد ارزیابی این سامانههای توصیهگر میتواند در ارتقای کیفیت زندگی مرتبط با سلامت بیماران مؤثر باشد.
نوع مطالعه: مروری |
موضوع مقاله:
فناوری اطلاعات سلامت
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
