fa ارزیابی سامانه‌های توصیه‌گر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت بیماری‌های مزمن: مرور سیستماتیک فناوری اطلاعات سلامت Health Information Technology مروری Review <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:18px;"><span style="font-family:nasimYW;"><strong>زمینه و هدف:</strong> افزایش بیماری‌های مزمن یکی از چالش‌های مهم سیستم‌های بهداشتی در قرن بیست‌و‌یکم است. کشورهای توسعه‌یافته برای مقابله با این چالش به سامانه‌های توصیه‌گر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت روی آورده‌اند. این مطالعه با هدف بررسی و ارزیابی این سامانه‌ها در زمینه بیماری‌های مزمن انجام شده است.<br> <strong>روش بررسی:</strong> در این مطالعه از روش مرور سریع استفاده شد. جستجو با استفاده از ترکیبی از کلمات کلیدی بیماری مزمن، سامانه‌ی توصیه‌گر، کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و ارزیابی انجام گرفت. بیشترین سامانه‌های بررسی‌شده مربوط به گروه بیماری‌های غدد و متابولیک با ۱۵ مورد(۲۷/۳%) بود که شامل دیابت(۱۳ مورد) و چاقی(۲ مورد) می‌شد. پس از آن، بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی با ۹ مورد(۱۶/۴%) شامل نارسایی قلبی(۷ مورد)، بیماری عروق کرونر(۱ مورد) و فشار خون(۱ مورد)، و نیز بیماری‌های تنفسی با ۷ مورد(۱۲/۷%) شامل بیماری مزمن ریه(۴ مورد)، آسم(۲ مورد) و پیوند ریه(۱ مورد) قرار داشتند. بر اساس معیارهای ورود، برخی دیگر از بیماری‌های مزمن از جمله بیماری‌های خونی و اختلالات مرتبط با مکانیسم ایمنی با ۲ مورد(۳/۶%) شامل ایدز و هموفیلی، سرطان‌ها با ۲ مورد(۳/۶%)، بیماری‌های گوارشی با ۱ مورد (۱/۸%) شامل هپاتیت و بیماری‌های مجاری ادراری ۱(۱/۸%) در این مطالعه بررسی شدند، اما سهم قابل‌توجهی نداشتند. جهت نیازسنجی اطلاعاتی، جستجو در منابع کتابخانه‌ای در سه پایگاه داده &laquo;Google Scholar&raquo;، &laquo;PubMed&raquo; و &laquo;Scopus&raquo;، با هدف استخراج مقالات سامانه‌های توصیه‌گر در زمینه کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در بیماری‌های مزمن، ابزارها و چارچوب‌های ارزیابی انجام گردید. مطالعات شامل ۵۵ مقاله منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۰۳&nbsp;تا ۲۰۲۲ بود.<br> <strong>یافته‌ها:</strong> سامانه‌های استخراجی در مطالعات حاضر شامل برنامه‌های کاربردی عمومی موبایل محور ۱۵ مورد(۲۷/۳%)، برنامه‌های کاربردی خودمدیریتی و خودمراقبتی موبایل‌محور ۱۶ مورد(۲۹/۱%)، سکو، سایت و پورتال‌های عمومی اینترنتی ۱۵ مورد(۲۷/۳%)، سکو، سایت و پورتال‌های خودمدیریتی و خودمراقبتی اینترنتی ۹ مورد(۴/۶۱%)، بود. در مطالعات از ۴ روش ارزیابی کاربردپذیری، اثربخشی، رضایتمندی و فنی استفاده شده بود. در بیشتر مطالعات، ارزیابی کاربردپذیری با هدف قابلیت‌استفاده ۳۲ مورد(۵۸/۲%) و اثربخشی با هدف کیفیت زندگی مرتبط با سلامت(رفتار، دانش و نگرش) ۲۵ مورد(۴۵/۴۵%)، استفاده شده بود. ویژگی‌های سهولت استفاده ۱۸ مورد(۳۲/۷%)، و ویژگی کاربرپسند بودن با ۱۴ مورد(۲۵/۴۵%) و سودمندی ۱۰ مورد(۱۸/۱۸%)، بیشترین مؤلفه‌های مورد استفاده بودند. در مرحله‌ی دوم مطالعه، ۹۸ ابزار ارزیابی در قالب مصاحبه و پرسش‌نامه حاصل از ۵۵ مطالعه‌ی مورد بررسی، استخراج و دسته‌بندی شد. در نهایت ۵۰ ابزار کاربردپذیری، ۲۶ ابزار اثربخشی، ۱۸ ابزار رضایتمندی و ۳ ابزار فنی حاصل این بررسی بوده است.<br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> از آن‌جایی‌که اپلیکیشن‌های سلامت تلفن‌همراه و سامانه‌های کیفیت زندگی مرتبط با سلامت رو به افزایش است، انتخاب گزینه‌ی مناسب و اثربخش برای کاربران چالش ‌برانگیزاست. توجه به مؤلفه‌های استاندارد و مبتنی بر شواهد ارزیابی این سامانه‌های توصیه‌گر می‌تواند در ارتقای کیفیت زندگی مرتبط با سلامت بیماران مؤثر باشد.&nbsp;</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:18px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><strong>Background and Aim:</strong> The rise in chronic diseases is one of the major challenges facing healthcare systems in the 21st century. Developed countries have turned to health-related quality of life recommender systems to address this issue. This study aims to review and evaluate these systems in the context of chronic diseases.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> A rapid review method was used in this study. The search was performed using a combination of keywords chronic disease, recommender system, health-related quality of life, and evaluation. The most frequently reviewed systems were related to the endocrine and metabolic diseases group with 15 cases (27.3%), which included diabetes (13 cases) and obesity (2 cases). This was followed by cardiovascular diseases with 9 cases (16.4%), including heart failure (7 cases), coronary artery disease (1 case), and hypertension (1 case), as well as respiratory diseases with 7 cases (12.7%), including chronic lung disease (4 cases), asthma (2 cases), and lung transplantation (1 case). Based on the inclusion criteria, some other chronic diseases including blood diseases and immune mechanism-related disorders with 2 cases (3.6%) including AIDS and hemophilia, cancers with 2 cases (3.6%), digestive diseases with 1 case (1.8%) including hepatitis and urinary tract diseases with 1 (1.8%) were investigated in this study, but they did not have a significant contribution. In order to assess the information needs, a search was conducted in library resources in three databases &quot;Google Scholar&quot;, &quot;PubMed&quot; and &quot;Scopus&quot;, with the aim of extracting articles of recommender systems in the field of health-related quality of life in chronic diseases, assessment tools and frameworks. The studies included 55 articles published in the period from 2003 to 2022.<br> <strong>Results:</strong> The extracted systems in the present studies included 15 general mobile-based applications (27.3%), 16 mobile-based self-management and self-care applications (29.1%), 15 general internet platforms, sites and portals (27.3%), and 9 internet self-management and self-care platforms, sites and portals (16.4%). The studies used 4 methods of usability, effectiveness, satisfaction and technical evaluation. In most studies, usability evaluation was used with the aim of usability in 32 cases (58.2%) and effectiveness with the aim of health-related quality of life (behavior, knowledge and attitude) in 25 cases (45.45%). Ease of use features were used in 18 cases (32.7%), user-friendliness in 14 cases (25.45%), and usefulness in 10 cases (18.18%). In the second phase of the study, 98 assessment tools in the form of interviews and questionnaires from 55 studies were extracted and categorized. Ultimately, 50 usability tools, 26 effectiveness tools, 18 satisfaction tools, and 3 technical tools resulted from this study.<br> <strong>Conclusion:</strong> With the growing number of mobile health applications and health-related quality of life systems, choosing the most suitable and effective option for users has become a challenging task. Paying attention to standard and evidence-based components of evaluation of these recommended systems can be effective in improving the quality of life related to patients&rsquo; health.</span></span></div> بیماری مزمن, کیفیت زندگی مرتبط با سلامت, سامانه‌ی توصیه‌گر, ابزار, ارزیابی Chronic Disease, Health-Related Quality of Life, Recommender System, Tools, Assessment 0 0 http://payavard.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1685-3&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Beiranvand فاطمه بیرانوند No Master of Sciences Student in Medical Informatics, Faculty of Medical Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشجوی کارشناسی‌ارشد انفورماتیک‌پزشکی، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Elham Maserat الهام مسرت e.maserat@modares.ac.ir Yes Associate Professor, Department of Medical Informatics, Faculty of Medical Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشیار گروه انفورماتیک پزشکی، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران