دوره 14، شماره 4 - ( مهر و آبان 1399 )                   جلد 14 شماره 4 صفحات 393-383 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Dadashi Arani M, Mastali Parsa G. Medicine and Health in Ancient Iran; Persian Language and Literature and the Divan of Mashreqi Shirazi. payavard 2020; 14 (4) :383-393
URL: http://payavard.tums.ac.ir/article-1-7044-fa.html
داداشی آرانی مهدی، مستعلی پارسا غلامرضا. پزشکی و سلامت در ایران باستان، زبان و ادبیات پارسی و دیوان حکیم مشرقی شیرازی. پیاورد سلامت 1399; 14 (4) :393-383

URL: http://payavard.tums.ac.ir/article-1-7044-fa.html


1- دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2- دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران ، Mastali.parsa@gmail.com
چکیده:   (1855 مشاهده)
زمینه و هدف: ­مفاهیم و اصطلاحات­ پزشکی را در دو حوزه‌ی­ زبان و ادبیات می­ توان بررسی­ نمود. هدف از این­ مطالعه، بررسی­ واژه ­ی پزشک و اصطلاحات­ پزشکی در ایران ­باستان و در زبان و ادبیات ­پارسی و اشاره ­به­ اصطلاحات ­پزشکی در شعر حکیم ­مشرقی شیرازی(زمان­ صفویان)، جهت آگاهی دانشجویان­ رشته­ های­ پزشکی و پیراپزشکی است به هدف گنجانیدن پیشینه­‌ی­پزشکی ایران از دوران باستان در مطالعات­ پزشکی و پیراپزشکی.
روش بررسی: این پژوهش به ­روش­ کتابخانه­ ای و با مرور و مطالعه­ی­ چندمقاله و پایگاه­ داده و حدود پانزده­ کتاب انجام­ شده و از آنجاکه موضوع­ بررسی، پزشکی در ایران و زبان و ادبیات­ پارسی است، پزشکان­غیرایرانی(عرب) یا ایرانیانی که آثارشان به­ زبان­عربی است، از پژوهش خارج­ شده و یا به ذکر نامی از آنها بسنده ­شده ­است. این موضوع در دو حوزه­ ی زبان و ادبیات بررسی­ گردید.
یافته­ ها: تاریخ­ پزشکی در ایران به­ قدمت تاریخ­ ایران است؛ در زبان و ادبیات پارسی نیز نفوذ آن به­ خوبی قابل­ مشاهده­ است. ریشه­ی­واژه­ی­پزشک، بئشه­زه(اوستایی) است که در زبان­ پهلوی(پارسی­ میانه) بئشه­زَک و در پارسی­نو به صورت های ­بجشک و پزشک درآمده ­است و امروزه نیز به­ کار می ­رود. نام بسیاری از درمانگران­ باستانی­ ایران امروزه با اصطلاحات­ پرکاربرد پزشکی عجین شده­ است: تریتا از نخستین­درمانگران آریایی است و تریت(treat) در انگلیسی یعنی درمان. نام برخی­ ایرانیان­باستان به­ عنوان نخستین­‌ها در جهان­ پزشکی مطرح است: مهرداد دوم اشکانی نخستین ­ایمنی­ شناس. نیز در این مطالعه، نفوذ پزشکی در ادبیات در شعر حکیم ابوالعلامشرقی­ شیرازی، شاعر عارف ­شیعه­ که اندکی ­پیش­ از سال ۹۷۰ هجری­ قمری به­ جهان­ آمده ­است و تا سال ۱۰۳۸ ه ق نیز زنده ­بوده­ است، ثابت گردید.
نتیجه گیری: پزشکی دانشی وارداتی نیست و قدمت ­­پزشکی در ایران، به ­گواهی­ تاریخ، به­ دیرینگی­ تاریخ ­ایران است. این ­دیرینگی را در خودِ­واژه‌­ی ­پزشک و نام ­نخستین­ پزشکان­ آریایی و ایرانی و مکاتب ­پزشکی ایران­ باستان می­توان ­دید. نام­ جهانیِ ­دانش ­پزشکی از نخستین­ سلسله­ ی­ تاریخی­ ایران(ماد یا همان Medi به ­زبان یونانی) و نیز سینا(cine) مغانی که از نخستین­ درمانگران­ ماد بوده­ است، گرفته­ شده­ است: Medicine. در حوزه­‌ی ­ادبی با غور در شعر مشرقی، آشکار شد که وی از پزشکی آگاهی هایی دارد تا جایی­که بدو حکیم گفته ­اند. آگاهی هایی چون: عناصر تشکیل­ دهنده‌­ی جسم، طبایع و اخلاط چهارگانه؛ نام برخی بیماریها؛ درمان و نام برخی داروها.
متن کامل [PDF 425 kb]   (1348 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشی اصيل | موضوع مقاله: کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی
انتشار الکترونیک: 1399/7/10

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پیاورد سلامت می باشد.

طراحی و برنامه نویسی: یکتاوب افزار شرق

© 2022 , Tehran University of Medical Sciences, CC BY-NC 4.0

Designed & Developed by : Yektaweb