fa تأثیر آموزش سواد سلامت الکترونیک مبتنی بر نظریه خودکارآمدی در استفاده‌ی مؤثر از شبکه‌های اجتماعی مجازی در دانش‌آموزان افغانستانی مقطع دوره اول متوسطه شهر مشهد فناوری اطلاعات سلامت Health Information Technology پژوهشی اصيل Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:18px;"><span style="font-family:nasimYW;"><strong>زمینه و هدف:</strong> نوجوانان بیشترین زمانی که در فضای مجازی سپری می‌کنند نه برای کسب اطلاعات علمی و بهداشتی، بلکه فعالیتشان در شبکه‌های اجتماعی است. مطالعه حاضر باهدف تأثیر آموزش سواد سلامت الکترونیک مبتنی بر نظریه خودکارآمدی در استفاده مؤثر از شبکه‌های اجتماعی مجازی در دانش‌آموزان افغانستانی مقطع دوره اول متوسطه شهر مشهد انجام گرفت.&nbsp;<br> <strong>روش بررسی:</strong> این مطالعه نیمه‌تجربی با گروه مداخله و کنترل و نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای به‌صورت تصادفی بود که بر روی ۱۰۴ دانش‌آموز دختر و پسر افغانستانی مقطع دوره اول متوسطه، به‌طور تصادفی از ۴ مدرسه‌ی خودگردان مهاجران شهر مشهد در سال ۱۴۰۳ انجام شد. برای گروه مداخله(۵۳ نفر) ۴ جلسه آموزشی برگزار گردید و گروه کنترل(۵۱ نفر) مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها قبل، بلافاصله و سه ماه بعد از مداخله آموزشی با استفاده از پرسش‌نامه‌ اطلاعات دموگرافیک، پرسش‌نامه‌ی استاندارد خودکارآمدی Sherer با ضریب پایایی آلفای کرونباخ ۰/۸۲، پرسش‌نامه استاندارد سواد سلامت الکترونیک با ضریب پایایی آلفای کرونباخ ۰/۸۸ و پرسش‌نامه‌ی استاندارد شبکه‌های اجتماعی با ضریب پایایی آلفای کرونباخ ۰/۸۵ جمع‌آوری و توسط نرم‌افزار SPSS تجزیه‌وتحلیل شد. سطح معنی‌داری ۰/۰۵>P در نظر گرفته شد.<br> <strong>یافته‌ها:</strong> از ۱۰۴ دانش‌آموز شرکت‌کننده ۵۳ نفر در گروه مداخله(۲۸ دختر و ۲۵ پسر) و ۵۱ نفر در گروه کنترل(۲۶ دختر و ۲۵ پسر) بودند. سن شرکت‌کنندگان در گروه مداخله ۰/۵۰&plusmn;۱۳/۵۵ سال بود. ۵۲/۸% آن‌ها پدرانشان دارای تحصیلات ابتدایی و ۶۴/۲% آن‌ها پدرانشان کارگر بود. ۳۵/۸% آن‌ها دارای مادرانی بی‌سواد بودند. بین میزان سواد سلامت الکترونیک دانش‌آموزان و تحصیلات پدر اختلاف معنی‌داری بود(۰/۰۵>P). بین میزان استفاده‌ی مؤثر از شبکه‌های اجتماعی مجازی با شغل و درآمد پدر و تحصیلات مادر اختلاف معنی‌داری مشاهده شد(۰/۰۵>P). بین میزان خودکارآمدی و تحصیلات پدر اختلاف معنی‌داری گزارش شد(۰/۰۵>P). در گروه مداخله‌ی سواد سلامت الکترونیک از ۲/۶۱&plusmn;۱۶/۸۵ به ۱/۸۹&plusmn;۲۹/۱۵، میزان استفاده‌ی مؤثر از شبکه‌های اجتماعی از ۱۵/۰۵&plusmn;۵۰/۰۴ به ۸/۳۸&plusmn;۳۷/۵۷ و خودکارآمدی از ۴/۷۸&plusmn;۵۰/۹۶ به ۵/۱۹&plusmn;۶۴/۴۷ رسید که این اختلاف از نظر آماری معنی‌دار(۰/۰۰۰۱>P) بود.&nbsp;<br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> یافته‌ها نشان داد که آموزش می‌تواند سواد سلامت الکترونیک و خودکارآمدی دانش‌آموزان را افزایش داده و در استفاده مؤثر از شبکه‌های اجتماعی مجازی تأثیرگذار باشد. پیشنهاد می‌شود؛ مدارس از طریق برنامه‌های درسی و ایجاد محیط‌های حمایتی، فرصت‌هایی را برای تقویت سواد سلامت الکترونیک با هدف افزایش خودکارآمدی دانش‌آموزان در استفاده مؤثر از شبکه‌های اجتماعی مجازی، فراهم نمایند. همچنین بهتر است که مشارکت فعال والدین و معلمان نیز در طراحی مداخلات در نظر گرفته شود.&nbsp;</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:18px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><strong>Background and Aim:</strong> Adolescents spend most of their time online participating in social media activities rather than seeking scientific or health information. This study aimed to investigate the effect of e-health literacy training based on self-efficacy theory on the effective use of virtual social networks among first-year Afghan high school students in Mashhad.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> This quasi-experimental study used multi-stage cluster sampling in a randomized manner to create intervention and control groups. A total of 104 Afghan girls and boys first-year secondary school students were randomly selected from four self-governing refugee schools in 2024. The intervention group (53 participants) attended four training sessions, while the control group (51 participants) did not receive any intervention. Data were collected before, immediately following, and three months after the educational intervention. The following questionnaires were used to collect data: a demographic information questionnaire; the standard Sherer self-efficacy questionnaire, which had a Cronbach&rsquo;s alpha reliability coefficient of 0.82; the standard e-health literacy questionnaire, which had a Cronbach&rsquo;s alpha reliability coefficient of 0.88; and the standard social networking questionnaire, which had a Cronbach&rsquo;s alpha reliability coefficient of 0.85. The data were analyzed using SPSS&nbsp; software. The significance level was considere&nbsp; as P<0.05.<br> <strong>Results:</strong> Of the 104 participating students, 53 were in the intervention group (28 girls and 25 boys), and 51 were in the control group (26 girls and 25 boys). The age of participants in the intervention group was 13.55&plusmn;0.50 years. Fifty two point eight percent of them had fathers with primary education, and 64.2% of them had fathers who were workers. Thirty five point eight percent them had illiterate mothers. A significant difference was found between students&rsquo; e-health literacy and their fathers&rsquo; level of education (P<0.05). A significant difference was observed in the effective use of virtual social networks based on the father&rsquo;s job and income, and the mother&rsquo;s education level (P<0.05). A significant difference was reported between self-efficacy and their father&rsquo;s education (P<0.05). In the intervention group, E-health literacy increased from 16.85&plusmn;2.61 to 29.15&plusmn;1.89, The effective use of virtual social networks decreased from 50.04&plusmn;15.05 to 37.57&plusmn;8.38, and self-efficacy increased from 50.96&plusmn;4.78 to 64.47&plusmn;5.19, which was statistically significant (P<0.0001).<br> <strong>Conclusion:</strong> The findings showed that education can increase students&rsquo; e-health literacy and self-efficacy, as well as their ability to effectively use virtual social networks. It is recommended that schools provide opportunities to strengthen e-health literacy through curricula and create supportive environments to increase students&rsquo; self-efficacy in effectively using virtual social networks. It is also better to consider the active participation of parents and teachers in designing interventions.</span></span></div> سواد سلامت, سواد سلامت الکترونیک, شبکه‌های اجتماعی مجازی, خودکارآمدی, دانش‌آموزان, نوجوانان, شبکه‌های اجتماعی Health Literacy, E-Health Literacy, Virtual Social Networks, Self-Efficacy, Students, Adolescents, Social Media 0 0 http://payavard.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3240-1&slc_lang=fa&sid=1 Fateme Rezaei فاطمه رضایی No Master of Sciences Student in Health Education and Health Promotion, Student Research Committee, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran دانشجوی کارشناسی‌ارشد آموزش بهداشت و ارتقا سلامت، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران Elaheh Lael-Monfared الهه لعل منفرد No Assistant Professor, Social Determinants of Health Research Center, Basic Sciences Research Institute, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran; Department of Health Education and Health Promotion, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran استادیار مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، پژوهشکده علوم پایه، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران؛ گروه آموزش بهداشت و ارتقا سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران Nooshin Peyman نوشین پیمان peymann@mums.ac.ir Yes Professor, Social Determinants of Health Research Center, Basic Sciences Research Institute, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran; Department of Health Education and Health Promotion, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran استاد مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، پژوهشکده علوم پایه، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران؛ گروه آموزش بهداشت و ارتقا سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران